Prof.dr. Arie Nieuwenhuijzen Kruseman
Minister Klink gaf ik bij zijn afscheid The Rise and Fall of
Modern Medicine van James Le Fanu. Dit boek - een aanrader -
beschrijft aan de hand van twaalf aansprekende casus de impact van
biomedische ontwikkelingen op de volksgezondheid. Denk aan de toepassing
van vaccinaties en antibiotica in de strijd tegen infectieziekten, open
hartchirurgie, orgaantransplantatie en in vitro fertilisatie. Stuk voor
stuk klinkende voorbeelden van moderne geneeskundige vooruitgang.
Gedrag
Maar dan is het boek nog maar halverwege. In
de resterende pagina's beschrijft Le Fanu de ontoereikendheid van de
moderne geneeskunde om de problemen op te lossen die op dit moment zo
nadrukkelijk op de zorgagenda staan. Hij doelt dan onder meer op chronische
aandoeningen als hart- en vaatziekten, chronische bronchitis, diabetes
mellitus en arthrose. Deze kwalen zijn in belangrijke mate te voorkomen
door een gezonde leefstijl. Gezond eten, niet roken, meer bewegen,
voorkomen van overgewicht. Terecht heeft de Raad voor de Volksgezondheid en
Zorg (RVZ) recent opgemerkt dat het in de zorg van nu niet alleen moet gaan
om zorg om ziekte, maar ook en vooral om gezond gedrag. Johan Mackenbach
wees in zijn boek Ziekte in Nederland erop dat mogelijk de helft
van de huidige ziektelast kan worden voorkomen door preventieve maatregelen
en een gezonde leefstijl. Daardoor geïnspireerd werkt de KNMG met de NPHF
aan een standpunt Prikkels in preventie.
Eigen verantwoordelijkheid
Minister Schippers van VWS
wordt regelmatig verweten dat zij maar weinig oog heeft voor preventie en
daarvoor in haar beleid te weinig ruimte reserveert. Schippers is van
mening dat een gezonde leefstijl primair de verantwoordelijkheid van de
burger zelf is. Dat is maar ten dele zo. Een ongezonde leefstijl is sterk
sociaal bepaald. Kinderen erven van hun ouders in genen verpakte kenmerken
én de omgeving waarin zij opgroeien. In sociaal zwakkere milieus is dat
niet zelden een omgeving waarin gerookt wordt, ongezond gegeten en weinig
bewogen. Je als kind daaraan onttrekken is niet eenvoudig. Eenmaal met
roken begonnen, is roken een ernstige verslavingziekte die ook met
professionele hulp niet makkelijk te bestrijden is. Er is geen twijfel dat
roken de belangrijkste oorzaak is van tal van gezondheidsproblemen.
Bewustzijn
Schippers heeft wel gelijk dat haar
mogelijkheden om gezond gedrag te bevorderen beperkt zijn. Want dat vereist
meer maatregelen dan waartoe zij alleen in staat is. Denk aan vermindering
van sociale ongelijkheid, goed onderwijs voor iedereen, een gezonde woon-
en werkomgeving, betaalbare gezonde voeding, minder vet en zout in
voorverpakte maaltijden, minder alcohol, voldoende en goed toegankelijke
sportmogelijkheden, een gezond milieu, veilig verkeer. Maar ook om
maatregelen om actief en passief roken te ontmoedigen. Tijdens een recente
bijeenkomst van de World Medical Association in Sydney werd ervoor gepleit
roken in aanwezigheid van kinderen en zwangere vrouwen strafbaar te
stellen. Dit is praktisch onuitvoerbaar, maar illustreert wel dat men er
wereldwijd bewust van is dat roken zeer schadelijk is voor de
volksgezondheid.
Ministerie van preventie
Deze week ontvangen alle
kabinetsleden van de KNMG het boek van Le Fanu. Want in feite is elk
ministerie een ministerie voor de volksgezondheid. Preventie en behandeling
van chronische ziekten vereisen een nationale agenda.
Prof.dr. Arie Nieuwenhuijzen Kruseman is endocrinoloog van het
Maastricht UMC+ en voorzitter artsenfederatie KNMG.