Delen van de pariëtaalkwab die in gezonde mensen minder betrokken zijn bij
het uitvoeren van een bepaalde taak intensiveren hun samenwerking, mogelijk
om verlies aan samenwerking elders te compenseren. Het menselijke brein
blijkt deze truc te gebruiken om optimaal te blijven functioneren en de
verwoestende gevolgen van ziektes zoals Alzheimer af te wenden. Dit blijkt
uit onderzoek uitgevoerd aan de Universiteit Maastricht en het Alzheimer
Centrum Limburg door dr. Heidi Jacobs, nu werkzaam bij het
Forschungszentrum Jülich. De resultaten verschijnen op 31 januari in het
gerenommeerde tijdschrift Neurology.
Voor het onderzoek vroeg dr. Jacobs 18 gezonde vrijwilligers en 18
patiënten met beginnende Alzheimer om een mentale rotatie taak uit te
voeren. De proefpersonen werd gevraagd om te bepalen of twee naast elkaar
staande driedimensionale structuren congruent of incongruent waren. Tijdens
de taak gebruikte dr. Jacobs MRI beeldvormingstechnieken om de
hersenactiviteit te registreren. Haar verbluffende resultaat: ondanks
beginnende dementie, presteerden de patiënten met Alzheimer net zo goed en
net zo snel als de controlegroep. Echter, de activiteit in de betrokken
gebieden van de hersenen toonde duidelijke verschillen.
De onderzoekers zagen veranderingen in de pariëtaalkwab van de patiënten
met Alzheimer. De pariëtaalkwab is sterk verbonden met de medialetemporale
gebieden die belangrijk zijn voor het geheugen. “De pariëtaalkwab is
betrokken bij tal van cognitieve vermogens”, legt Dr. Jacobs uit,
“bijvoorbeeld rekenen, aandacht, episodisch geheugen, voor de ruimtelijke
relaties tussen objecten en zelfs meditatie. Uit haar onderzoek blijkt dat
in het brein van Alzheimer patiënten de gebieden in de laterale
pariëtaalkwab meer samenwerken dan bij gezonde mensen. Maar, specifieke
pariëtaalgebieden die deel uitmaken van het centrale geheugennetwerk
vertonen een verminderde connectiviteit, in vergelijking met de gezonde
mensen.” Afname van de geheugenfunctie is een van de belangrijkste
kenmerken van de ziekte van Alzheimer. De neuropsychologe en het
onderzoeksteam uit Maastricht concluderen dat de pariëtaalkwab van de
patiënt in staat is om andere connecties te gebruiken om de tekorten op
andere plaatsen te compenseren.
Wanneer en hoe de hersenen uiteindelijk de race tussen achteruitgang en
compensatie verliezen bij Alzheimer is een interessante vraag voor
onderzoekers. Jacobs: “We willen graag weten hoe deze verbazingwekkende
reorganisatie capaciteit - met name in de pariëtaalkwab - verandert in de
loop van de ziekte, vooral in de fases waarin de patiënten van ‘normale’
cognitieve stoornissen overgaan tot het manifesteren van de ziekte van
Alzheimer.”
Uiteindelijk hopen de onderzoekers meer inzicht te krijgen in de
ziektemechanismen van dementie aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer.
Tegelijkertijd onderzoeken de wetenschappers nieuwe behandelingen:
“Gerichte neurostimulatie of geneesmiddelen kunnen in de toekomst een
bijdrage leveren aan deze compensatieprocessen in de hersenen waardoor we
misschien onze mentale vermogens langer kunnen behouden”, zegt Jacobs.
Samen met haar collega’s in Jülich probeert ze dit te bereiken.
“Tegelijkertijd zijn we op zoek naar de biomarker die deze
compensatieprocessen kan aangeven, zodat we dementie veel eerder kunnen
voorspellen, en in het ideale geval zelfs uitstellen”, aldus Heidi Jacobs’
visie op de toekomst.
Een online versie van het artikel is beschikbaar via:
http://www.neurology.org/content/early/2012/01/18/WNL.0b013e318245287d.abstract
Noot voor de pers:
Voor meer informatie over de inhoud van dit persbericht kunt u terecht bij
Flore Clerkx, persvoorlichter tel. 043 38 85 230, e-mail
flore.clerkx@maastrichtuniversity.nl
De afdeling Marketing and Communications van de UM is bereikbaar via 043 38
85 222, e-mail pers@maastrichtuniversity.nl. Voor urgente zaken buiten
kantooruren: 06 245 57 245. De persberichten van de Universiteit Maastricht
staan op internet: www.maastrichtuniversity.nl/pers.
Zie ook het webmagazine voor interessant onderzoek aan de UM.